Yazılım, işlevine göre büyük ölçüde üç grupta toplanır: bilgisayarın kendisini çalıştıran sistem yazılımları, kullanıcının doğrudan kullandığı uygulama yazılımları ve bu ikisini üretmek için kullanılan geliştirme araçları. Bu yazıda her grubu gerçek örneklerle ve nerede kullanıldıklarıyla anlatıyoruz.
Sistem yazılımları
Sistem yazılımları, donanımı yönetip diğer yazılımların üzerinde çalışabileceği bir zemin hazırlar. Kullanıcı bunlarla genelde doğrudan etkileşime girmez ama onlar olmadan hiçbir uygulama çalışmaz. İşletim sistemi (Windows, macOS, Linux, Android, iOS) en bilinen örnek. Sürücüler (driver), bir yazıcı veya ekran kartı gibi donanımın işletim sistemiyle konuşmasını sağlar. Firmware ise bir cihazın donanımına gömülü, o cihazı ilk açıldığında ayağa kaldıran temel yazılımdır.
Uygulama yazılımları
Uygulama yazılımları, kullanıcının belirli bir işi yapmak için doğrudan kullandığı programlardır: bir metin belgesi hazırlamak, bir ürün satın almak, bir oyun oynamak. Ofis yazılımları, tarayıcılar, muhasebe programları, oyunlar ve mobil uygulamaların hepsi bu gruba girer. Bu grup, günlük hayatta en çok karşılaştığımız yazılım türüdür.
Masaüstü, web ve mobil uygulama farkı
Uygulama yazılımları çalıştığı ortama göre de ayrılır. Bir projeye başlarken bu ayrımı netleştirmek, hangi hizmete ihtiyaç duyduğunuzu belirler:
| Tür | Nerede çalışır | Tipik kullanım alanı |
|---|---|---|
| Masaüstü uygulaması | Doğrudan işletim sisteminde kurulu | Muhasebe programları, video/ses düzenleme araçları |
| Web uygulaması | Tarayıcıda, sunucu üzerinden | E-ticaret siteleri, yönetim panelleri, rezervasyon sistemleri |
| Mobil uygulama | Telefon/tablette, iOS veya Android üzerinde | Sipariş, sadakat, randevu ve otomasyon uygulamaları |
Kullanıcılarınıza telefonlarından ulaşmanız gerekiyorsa mobil uygulama geliştirme hizmetimize göz atabilirsiniz.
Programlama dilleri ve geliştirme araçları
Bu üçüncü grup, ilk iki grubu inşa etmek için kullanılan araçlardan oluşur: programlama dilleri, kod editörleri/IDE'ler, versiyon kontrol sistemleri (Git gibi) ve veritabanı yönetim sistemleri. Bir yazılım projesine başlarken doğru dili seçmek önemli bir karar; farklı dilleri hedefe göre karşılaştırdığımız en kolay yazılım dili hangisi yazımıza bakabilirsiniz.
Dağıtım şekline göre ayrım: açık kaynak ve ticari yazılım
Yukarıdaki gruplar yazılımın ne işe yaradığını gösterir; açık kaynak/ticari ayrımı ise yazılımın nasıl paylaşıldığını gösterir. Bir yazılım her iki grupta da açık kaynak veya ticari olabilir.
| Özellik | Açık kaynak | Ticari |
|---|---|---|
| Kaynak koduna erişim | Herkese açık; incelenebilir ve değiştirilebilir | Kapalı; satıcının kontrolünde |
| Maliyet | Genelde ücretsiz kullanılabilir | Lisans veya abonelik ücreti gerektirir |
| Destek | Topluluk forumları üzerinden | Satıcıdan resmi ve garantili destek |
AppFellas
Fikrinizi konuşalım.
Ücretsiz keşif görüşmesinde projenizi, bütçenizi ve zaman çizelgenizi netleştirelim.
Bulut yazılımları (SaaS)
Bulut yazılımı (Software as a Service), kurulum gerektirmeden internet üzerinden erişilen ve genelde abonelik modeliyle sunulan yazılımlardır. İşletmeler için avantajı, kendi sunucu altyapılarını kurup bakımını yapmak zorunda kalmamaları; yazılımın güncellenmesi ve ölçeklenmesi hizmeti sağlayan tarafın sorumluluğunda olur. Bir muhasebe programını kendi sunucunuza kurmak yerine tarayıcıdan kullanmanız, bu modele bir örnek.
Güvenlik yazılımları
Güvenlik yazılımları, hem bireysel kullanıcıları hem de kurumsal ağları kötü amaçlı yazılımlara ve yetkisiz erişime karşı korur. Antivirüs programları cihazdaki tehditleri tarar, güvenlik duvarı (firewall) ağ trafiğini denetler, kimlik doğrulama sistemleri ise yalnızca yetkili kullanıcıların bir sisteme erişmesini sağlar. Bir yazılım projesinde bu katman genelde en çok göz ardı edilen ama en pahalıya mal olabilecek kısımdır.
Gömülü yazılım (embedded software)
Gömülü yazılım, genel amaçlı bir bilgisayarda değil, belirli bir işi yapmak üzere tasarlanmış bir donanımın içinde çalışır: bir akıllı ev cihazının, bir otomobilin motor kontrol ünitesinin veya bir ATM'nin çalışmasını sağlayan yazılım gibi. Kullanıcı bu yazılımı genelde hiç görmez; sadece cihazın beklendiği gibi çalışmasından onun varlığını anlar. Diğer türlerden farkı, belirli bir donanıma sıkı sıkıya bağlı ve genelde değiştirilmesi/güncellenmesi daha zor olmasıdır.
Hangi yazılım türü sizin için uygun?
Seçim, teknik tercihten çok ihtiyaçtan doğmalı. Ekibinizin günlük kullandığı bir iç araca mı ihtiyacınız var, yoksa müşterilerinizin telefonundan erişeceği bir ürüne mi? Cevap birinciyse web uygulaması genelde daha hızlı ve daha ucuz bir yol; ikinciyse mobil uygulama gerekiyor demektir. İkisi arasında kalıyorsanız tamamladığımız projelere göz atıp benzer bir ihtiyacı nasıl çözdüğümüzü görebilir, ya da doğrudan bize yazıp danışabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Sık sorulan sorular
Yazılım nedir?
Yazılım, bir bilgisayarın veya cihazın belirli bir görevi yerine getirmesini sağlayan program ve talimatlar bütünüdür. Bir programlama dili ile yazılır, derlenir veya yorumlanır ve donanım üzerinde çalışır.
Sistem yazılımı ile uygulama yazılımı arasındaki fark nedir?
Sistem yazılımı donanımı yönetip diğer yazılımların çalışabileceği bir zemin hazırlar (işletim sistemi gibi); uygulama yazılımı ise kullanıcının doğrudan bir iş yapmak için kullandığı programdır (bir ofis programı gibi).
Web uygulaması mı mobil uygulama mı geliştirmeliyim?
Kullanıcılarınızın çoğu masaüstünden erişiyorsa ve hızlı bir başlangıç istiyorsanız web uygulaması genelde daha uygun. Kullanıcı telefonundan sık ve tekrar eden bir işlem yapacaksa (sipariş, randevu gibi) mobil uygulama daha iyi bir deneyim sunar.
Açık kaynak yazılım kullanmak güvenli mi?
Kaynak kodu herkese açık olduğu için hatalar genelde topluluk tarafından hızlıca fark edilip düzeltilir. Ancak resmi bir destek anlaşması olmadığı için kurumsal kullanımda güvenlik güncellemelerini takip etmek kullanıcının sorumluluğunda olur.
Bir işletme için hangi yazılım türleri gereklidir?
Çoğu işletme en az bir işletim sistemi, ofis yazılımları, bir güvenlik yazılımı ve müşteriyle etkileşim kurduğu bir web veya mobil uygulamaya ihtiyaç duyar. Tam liste, işletmenin büyüklüğüne ve sektörüne göre değişir.
