Yapay zeka, yeteneğine göre dört türe ayrılır: reaktif makineler, sınırlı hafıza, zihin teorisi ve kendinin farkında olan yapay zeka. Bugün kullandığımız sistemlerin tamamı ilk iki türden birine girer; son iki tür henüz teorik aşamadadır.
Yeteneğe Göre Dört Tür
| Tür | Özelliği | Örnek | Bugün var mı |
|---|---|---|---|
| Reaktif Makineler | Yalnızca mevcut girdiye tepki verir, geçmişi hatırlamaz | 1997'de Garry Kasparov'u yenen satranç programı Deep Blue | Evet |
| Sınırlı Hafıza | Geçmiş verilerden öğrenip kararlarını buna göre ayarlar | Sürücüsüz araçların nesne tanıma sistemleri, günümüz dil ve görüntü modelleri | Evet |
| Zihin Teorisi | İnsan duygu ve niyetlerini yorumlayabilir | Henüz üretimde yaygın kullanılan bir örneği yok | Hayır, araştırma aşamasında |
| Kendinin Farkında Olan Yapay Zeka | Benlik ve bilinç sahibi olması beklenen teorik tür | Yok | Hayır, tamamen teorik |
Reaktif Makineler
Reaktif makineler, yalnızca mevcut duruma tepki verebilen en basit yapay zeka türüdür; geçmiş deneyimi saklamaz veya ondan öğrenmez. Belirli girdilere belirli çıktılarla yanıt verecek şekilde programlanmıştır. 1997'de satranç dünya şampiyonu Garry Kasparov'u yenen IBM'in Deep Blue programı klasik bir örnektir: yalnızca o anki tahta konumunu analiz eder, geçmiş oyunlardan bir şey öğrenmez.
Sınırlı Hafıza
Sınırlı hafızalı sistemler, geçmiş verilerden öğrenip bu bilgiyi gelecekteki kararlarında kullanabilir. Bugün karşılaştığımız hemen hemen tüm yapay zeka uygulamaları — öneri sistemleri, dil modelleri, görüntü tanıma, sürücüsüz araçların algı sistemleri — bu kategoriye girer. "Sınırlı" ifadesi, sistemin sürekli ve kalıcı bir hafızası olmadığını, eğitim sürecinde gördüğü veriden öğrendiğini belirtir.
Zihin Teorisi
Zihin teorisi (theory of mind) yapay zekası, insan duygularını ve niyetlerini anlayıp buna göre tepki vermesi hedeflenen bir kavramdır. Bu tür sistemler henüz araştırma aşamasındadır ve günlük kullanımda yaygın bir örneği yoktur.
Kendinin Farkında Olan Yapay Zeka
Bu, yapay zekanın en ileri ve tamamen teorik türüdür. Benlik ve bilinç sahibi, kendi varlığı üzerine düşünebilen bir sistemi ifade eder. Bugün böyle bir sistem mevcut değildir ve bilim insanları arasında bunun mümkün olup olmadığı bile tartışmalıdır.
Çalışma Yöntemine Göre Sınıflandırma
Yukarıdaki dörtlü sınıflandırma yeteneğe bakar; bir de sistemin nasıl çalıştığına bakan bir ayrım vardır:
| Yaklaşım | Nasıl çalışır |
|---|---|
| Kural tabanlı sistemler | İnsanların önceden tanımladığı if/else kurallarını takip eder, veriden öğrenmez |
| Makine öğrenmesi | Örnek verilerden örüntü öğrenir, yeni veride bu örüntüyü uygular |
| Derin öğrenme | Çok katmanlı yapay sinir ağları kullanan, makine öğrenmesinin bir alt kümesi |
AppFellas
Fikrinizi konuşalım.
Ücretsiz keşif görüşmesinde projenizi, bütçenizi ve zaman çizelgenizi netleştirelim.
Bugün Hangi Tür Kullanılıyor?
Önemli bir netleştirme: sohbet botları, öneri sistemleri, yüz tanıma ve benzeri bugün kullandığımız her sistem dar (sınırlı hafıza türü) yapay zekadır — ne kadar etkileyici görünürse görünsün, tasarlandığı görevin dışına çıkamaz. "Genel yapay zeka" veya "kendinin farkında yapay zeka" ifadeleri bugünkü hiçbir ticari ürün için doğru değildir.
Sektörlere Göre Örnekler
Sağlık sektöründe sınırlı hafızalı sistemler, tıbbi görüntülerdeki örüntüleri tarayıp doktora karar desteği sunar. Finansta, işlem verisindeki anormallikleri tespit ederek dolandırıcılık uyarısı üretir. Ulaşımda, sürücüsüz araçların algı sistemleri yol ve trafik verisini gerçek zamanlı işler. Bu üç örneğin ortak noktası: hepsi belirli bir görev için eğitilmiş, o görevin dışına çıkamayan dar yapay zeka sistemleridir.
Bu türlerin ortak amacının ne olduğunu yapay zekanın temel amacı nedir yazımızda, teknik olarak nasıl çalıştıklarını ise yapay zeka sistemi nasıl çalışır yazımızda detaylandırdık.
Sık sorulan sorular
Bugün kullandığımız yapay zeka hangi türe girer?
Hemen hepsi sınırlı hafıza türüne girer: geçmiş verilerden öğrenir ama sürekli bir hafızası veya insan anlamında kavrayışı yoktur.
Genel yapay zeka (AGI) var mı?
Hayır. AGI, bir insanın yapabileceği her zihinsel görevi yapabilen bir sistem anlamına gelir ve bugün itibarıyla teorik bir araştırma hedefidir, gerçekte var olan bir sistem değildir.
Reaktif makineler ile sınırlı hafızalı sistemler arasındaki fark ne?
Reaktif makineler yalnızca mevcut girdiye tepki verir, geçmişi hatırlamaz. Sınırlı hafızalı sistemler ise geçmiş verilerden öğrenip bu bilgiyi sonraki kararlarında kullanabilir.
Kendinin farkında olan yapay zeka gerçek mi?
Hayır, tamamen teorik bir kavramdır. Bilinç ve benlik sahibi bir yapay zekanın mümkün olup olmadığı bilim insanları arasında hâlâ tartışmalıdır.
